Yumurtalık kanseri, jinekolojik kanserler arasında en sinsi seyredenidir. Bunun nedeni, erken belirtilerinin son derece belirsiz olması ve çoğu zaman sindirim sistemi sorunlarıyla karıştırılmasıdır. Kadınlar ve hatta hekimler bu şikayetleri uzun süre mide ya da bağırsak sorunu olarak değerlendirebilir.
Rahim ağzı kanserinin aksine, yumurtalık kanseri için toplum geneline uygulanan etkili bir tarama testi bulunmamaktadır. Bu nedenle belirtilerin bilinmesi ve ısrarcı şikayetlerin ciddiye alınması erken tanının en önemli aracıdır.
Uyarı Belirtileri
Belirtileri diğer yaygın durumlardan ayıran üç özellik vardır: yeni başlamış olması, ısrarcı olması ve giderek artması. Ayda 12 günden fazla ve birkaç haftadır süren şikayetler değerlendirilmelidir.
- Karında şişkinlik ve gerginlik: Kıyafetlerin belden dar gelmesi, karnın büyümesi.
- Çabuk doyma: Az yemekle tok hissetmek, iştah kaybı.
- Karın ve kasık ağrısı: Sürekli ya da sık tekrarlayan.
- Sık idrara çıkma ya da ani idrar sıkışması
- Bağırsak alışkanlığında değişiklik: Yeni başlayan kabızlık ya da ishal.
- Açıklanamayan yorgunluk
- İstemsiz kilo kaybı ya da karın şişerken kilo kaybı
- İlişki sırasında ağrı
- Anormal vajinal kanama (daha az sıklıkla)
Bu belirtilerin büyük çoğunluğunun nedeni kanser değildir. Ancak birkaç hafta boyunca sürüyor ve giderek belirginleşiyorsa mutlaka değerlendirilmelidir.
Risk Faktörleri
- Yaş: Risk yaşla artar, özellikle menopoz sonrası dönemde.
- Ailede kanser öyküsü: Anne, kız kardeş ya da kızda yumurtalık veya meme kanseri öyküsü.
- BRCA1 ve BRCA2 gen mutasyonları: Riski belirgin şekilde artırır. Aynı genler meme kanseri riskiyle de ilişkilidir.
- Lynch sendromu: Kalın bağırsak ve rahim kanseri riskini de artıran kalıtsal bir durum.
- Hiç doğum yapmamış olmak
- Endometriozis öyküsü: Belirli alt tipler için riski artırır.
- Erken adet başlangıcı ve geç menopoz
- Uzun süreli menopoz hormon tedavisi
- Obezite ve sigara
Riski Azaltan Durumlar
- Doğum yapmış olmak ve emzirmek
- Uzun süreli doğum kontrol hapı kullanımı (koruyucu etkisi gösterilmiştir)
- Tüplerin bağlanması
- Yüksek riskli kadınlarda, çocuk isteği tamamlandıktan sonra koruyucu amaçlı yumurtalık ve tüplerin alınması
Neden Tarama Testi Yok?
Yumurtalık kanseri için CA-125 kan testi ve ultrason kullanılabilir, ancak bunlar toplum geneli tarama için uygun değildir. Nedeni şudur: CA-125 endometriozis, myom, gebelik, adet dönemi ve karın içi iltihaplarda da yükselir. Bu da çok sayıda yanlış alarma, gereksiz endişeye ve gereksiz ameliyata yol açar.
Bu testler yüksek riskli kadınlarda ve şikayeti olan hastaların değerlendirilmesinde kullanılır; şikayeti olmayan ortalama riskli kadınlarda rutin olarak önerilmez.
Yüksek Riskli Kadınlarda Yaklaşım
Ailesinde yumurtalık ya da genç yaşta meme kanseri öyküsü olan kadınlarda genetik danışmanlık önerilir. BRCA mutasyonu saptanırsa şu seçenekler değerlendirilir:
- Belirli aralıklarla ultrason ve CA-125 ile yakın takip
- Meme kanseri açısından da ayrıntılı takip programı
- Çocuk isteği tamamlandıktan sonra koruyucu cerrahi ile tüplerin ve yumurtalıkların alınması
- Doğurganlığın korunması için erken planlama
Bu kararlar kişiye özeldir ve genetik danışmanlık eşliğinde verilmelidir.
Tanı ve Tedavi
Değerlendirme muayene, vajinal ultrason ve tümör belirteçleriyle başlar. Şüphe varsa tomografi ya da MR ile yaygınlık incelenir.
Tedavinin temeli cerrahidir. Hastalığın yaygınlığına göre yumurtalıklar, tüpler, rahim, karın zarı ve lenf bezleri değerlendirilir. Cerrahinin ne kadar eksiksiz yapıldığı, sonucu doğrudan etkileyen en önemli etkendir; bu nedenle jinekolojik onkoloji deneyimi olan merkezlerde tedavi önemlidir.
Cerrahiyi genellikle kemoterapi izler. Erken evrede ve çocuk isteği olan seçilmiş genç hastalarda doğurganlığı koruyan cerrahi mümkün olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Her yumurtalık kisti kanser riski taşır mı?
Hayır. Üreme çağındaki kadınlarda görülen kistlerin büyük çoğunluğu iyi huylu fonksiyonel kistlerdir ve kendiliğinden kaybolur. Menopoz sonrası ortaya çıkan kistler daha dikkatli değerlendirilir.
CA-125 yüksek çıktı, kanser mi?
Hayır. CA-125 pek çok iyi huylu durumda da yükselir. Tek başına değerlendirilmez; muayene, ultrason ve klinik tabloyla birlikte yorumlanır.
Şişkinlik şikayetim var, endişelenmeli miyim?
Şişkinlik çok yaygın ve çoğunlukla zararsız bir şikayettir. Ancak yeni başladıysa, birkaç haftadır sürüyorsa ve çabuk doyma, kilo kaybı gibi bulgular eşlik ediyorsa değerlendirilmelidir.
Yumurtalıklarım alınırsa ne olur?
Menopoz öncesi dönemde alınırsa cerrahi menopoz gelişir. Sıcak basması, kemik erimesi riski gibi durumlar için hekiminizle destek tedavi seçeneklerini konuşmanız gerekir.
Özet
Yumurtalık kanseri belirtileri belirsiz olduğu için geç tanı alır. Israrcı karın şişkinliği, çabuk doyma, karın ağrısı ve idrar şikayetleri birkaç haftadır sürüyorsa değerlendirilmelidir. Toplum geneline uygulanan bir tarama testi yoktur; bu nedenle ailesel risk taşıyanların genetik danışmanlık alması ve tüm kadınların ısrarcı şikayetlerini ciddiye alması büyük önem taşır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Şikayetleriniz için hekiminize danışınız.
