Rahim ağzı kanseri, rahmin vajinaya açılan bölümünde gelişen kanserdir. Diğer jinekolojik kanserlerden ayıran en önemli özelliği, büyük ölçüde önlenebilir olmasıdır. Bunun iki nedeni vardır: nedeni bilinmektedir (kalıcı yüksek riskli HPV enfeksiyonu) ve kansere dönüşme süreci uzun yıllar sürer.

Bu iki özellik sayesinde hem aşı ile bulaş önlenebilmekte hem de tarama ile öncü lezyonlar kansere dönüşmeden yakalanabilmektedir. Düzenli tarama uygulanan ülkelerde görülme sıklığı belirgin şekilde azalmıştır.

Erken Belirtiler

Erken evrede genellikle belirti vermez. Bu nedenle belirti beklemek değil, taramaya katılmak esastır. Belirti ortaya çıktığında en sık görülenler:

• İlişki sonrası kanama: En karakteristik uyarı bulgusudur. Tek seferlik bile olsa değerlendirilmelidir.
• Adet dönemleri arasında kanama
• Menopoz sonrası kanama
• Adet kanamalarının uzaması ve artması
• Sulu, kanlı ya da kötü kokulu akıntı
• İlişki sırasında ağrı

İlerlemiş evrelerde bel ve bacak ağrısı, bacaklarda şişme, idrar ve dışkılama sorunları, istemsiz kilo kaybı ve sürekli yorgunluk görülebilir.

Bu belirtilerin hiçbiri kansere özgü değildir; çok daha sık olarak iyi huylu durumlarda görülür. Ancak hepsi değerlendirilmeyi gerektirir.

Risk Faktörleri

1. Kalıcı yüksek riskli HPV enfeksiyonu: Temel nedendir. Özellikle tip 16 ve 18.
2. Sigara: Riski yaklaşık iki katına çıkarır. Bağışıklığın virüsü temizleme kapasitesini azaltır.
3. Bağışıklık sistemini baskılayan durumlar: HIV, organ nakli sonrası kullanılan ilaçlar, uzun süreli kortizon tedavisi.
4. Erken yaşta cinsel aktiviteye başlama ve çok sayıda cinsel partner: HPV ile karşılaşma olasılığını artırır.
5. Tarama programına katılmamak: Tanı konan olguların önemli bir bölümü hiç ya da düzenli tarama yaptırmamış kadınlardır.
6. Uzun süreli doğum kontrol hapı kullanımı ve çok sayıda doğum: Riski bir miktar artırdığı bildirilmiştir.
7. Diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar

Tanı Süreci

Süreç genellikle şöyle ilerler: tarama testinde anormallik saptanır, kolposkopi yapılır, biyopsi alınır ve tanı kesinleşir. Kanser tanısı konduğunda hastalığın yaygınlığını belirlemek için MR, tomografi ya da PET-BT gibi görüntüleme yöntemleri kullanılır.

Muayenede gözle görülen şüpheli bir kitle varsa doğrudan biyopsi alınır; bu durumda smear beklenmez.

Evreler ve Tedavi Yaklaşımı

Tedavi, hastalığın evresine, hastanın yaşına ve çocuk isteğine göre planlanır.

Öncü Lezyonlar (Kanser Öncesi Değişiklikler)

Henüz kanser değildir. LEEP ya da konizasyon ile ilgili doku çıkarılır. Doğurganlık korunur. Bu aşamada yakalanan hastalarda sonuç son derece iyidir.

Erken Evre

Cerrahi tedavi ön plandadır. Rahmin ve çevre dokuların çıkarılması (radikal histerektomi) ile lenf bezlerinin değerlendirilmesi yapılır.

Çocuk isteği olan genç hastalarda, seçilmiş erken evre olgularda rahmi koruyan ameliyatlar (radikal trakelektomi) uygulanabilir. Bu yaklaşımda rahim ağzı çıkarılır, rahim korunur ve gebelik mümkün olabilir. Uygunluk değerlendirmesi titizlikle yapılır.

Lokal İleri ve İleri Evre

Radyoterapi ve eş zamanlı kemoterapi birlikte uygulanır. İleri evrelerde sistemik tedaviler, hedefe yönelik ilaçlar ve immünoterapi seçenekleri değerlendirilir.

Korunma: Üç Basamak

Rahim ağzı kanserinden korunma, birbirini tamamlayan üç basamaktan oluşur:

1. HPV aşısı: Cinsel aktivite başlamadan önce, ideal olarak 9-14 yaş arasında. Kızlar ve erkekler için önerilir.
2. Düzenli tarama: 21 yaşından itibaren smear, 30 yaşından itibaren HPV testi. Ülkemizde 30-65 yaş arası kadınlara beş yılda bir ücretsiz HPV taraması sunulmaktadır.
3. Sigaranın bırakılması: Değiştirilebilir risk faktörleri arasında en etkilisidir.

Aşı olmak taramayı gereksiz kılmaz; ikisi birlikte uygulandığında koruma en yüksek düzeye ulaşır.

Sık Sorulan Sorular

HPV pozitifim, kanser olur muyum?

HPV pozitifliği kanser gelişeceği anlamına gelmez. Enfeksiyonların büyük çoğunluğu kendiliğinden temizlenir. Önemli olan düzenli takibe uymaktır.

Rahim ağzı kanseri kalıtsal mıdır?

Hayır. Diğer bazı jinekolojik kanserlerin aksine belirgin bir kalıtsal geçişi yoktur; temel nedeni viral enfeksiyondur.

Tedavi sonrası gebelik mümkün mü?

Öncü lezyonlarda ve seçilmiş erken evre olgularda mümkündür. Rahmin alındığı ameliyatlardan sonra gebelik mümkün değildir; bu nedenle tedavi öncesi doğurganlık koruma seçenekleri mutlaka konuşulmalıdır.

Smear normalse endişelenmeme gerek yok mu?

Normal smear güven verir ancak şikayetlerinizi göz ardı etmeyin. Özellikle ilişki sonrası kanama varsa, smear normal olsa bile değerlendirme gerekir.

Özet

Rahim ağzı kanseri, aşı ve tarama ile büyük ölçüde önlenebilen bir hastalıktır. Erken evrede belirti vermediği için taramaya katılmak belirti beklemekten çok daha değerlidir. İlişki sonrası kanama, ara kanamalar ve menopoz sonrası kanama mutlaka değerlendirilmelidir. Sigarayı bırakmak, korunmada elinizdeki en güçlü ikinci adımdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Şikayet ve takibiniz için hekiminize danışınız.