Yumurtalık kisti, yumurtalık içinde ya da yüzeyinde oluşan sıvı dolu keseciktir. Ultrasonda kist saptanması çoğu kadında endişe yaratır; oysa üreme çağındaki kadınlarda görülen kistlerin büyük bölümü fonksiyonel kistlerdir ve tedavi gerektirmeden kendiliğinden kaybolur.
Önemli olan kistin tipini doğru belirlemektir. Ultrasondaki görünüm, hastanın yaşı ve şikayetleri bu ayrımı büyük ölçüde yapmayı sağlar.
Fonksiyonel Kistler: En Sık Görülen Grup
Adet döngüsünün doğal işleyişiyle ilişkili kistlerdir.
- Folikül kisti: Yumurtlama gerçekleşmediğinde folikülün büyümeye devam etmesiyle oluşur.
- Korpus luteum kisti: Yumurtlama sonrası oluşan yapının içine sıvı ya da kan dolmasıyla gelişir.
Bu kistler genellikle 1-3 adet döngüsü içinde kendiliğinden kaybolur. Yaklaşım basittir: 6-8 hafta sonra ultrason ile kontrol. Bu süre içinde küçülüyor ya da kayboluyorsa ek işlem gerekmez.
Dermoid Kist Nedir?
Dermoid kist (matür kistik teratom), üreme hücrelerinden köken alan iyi huylu bir tümördür. En ilgi çekici özelliği içeriğidir: kıl, yağ dokusu, cilt, kıkırdak ve hatta diş dokusu içerebilir. Bunun nedeni, kistin farklı doku tiplerine dönüşebilen hücrelerden gelişmesidir.
Genellikle 20-40 yaş arasında görülür ve çoğu zaman rastlantısal olarak saptanır.
Dermoid Kistin Fonksiyonel Kistten Farkı
- Kendiliğinden kaybolmaz. Beklemekle geçmez.
- Yavaş da olsa büyümeye devam eder.
- Ultrasonda karakteristik bir görünümü vardır; deneyimli değerlendirmeyle genellikle tanınır.
- Sap dönmesi riski taşır. Yağ içeriği nedeniyle hafif ve hareketlidir; dönerek yumurtalığın kan akımını kesebilir. Bu acil bir durumdur.
Belirtiler
Kistlerin çoğu belirti vermez. Belirti oluştuğunda:
- Tek taraflı kasık ağrısı ya da dolgunluk hissi
- Karında şişkinlik
- İlişki sırasında ağrı
- Adet düzensizliği
- Sık idrara çıkma (bası nedeniyle)
Acil Başvuru Gerektiren Belirtiler
Aşağıdaki tablo kist rüptürü ya da sap dönmesini düşündürür ve vakit kaybetmeden başvurulmalıdır:
- Ani başlayan, çok şiddetli tek taraflı karın ağrısı
- Ağrıya eşlik eden bulantı ve kusma
- Ateş
- Baş dönmesi, bayılma hissi, soğuk terleme
- Hızlı nabız ve tansiyon düşüklüğü
Tanı ve Değerlendirme
Vajinal ultrason temel yöntemdir. Kistin boyutu, iç yapısı, duvar kalınlığı, içinde katı bölüm olup olmadığı ve kan akımı değerlendirilir.
Şüpheli bulgular şunlardır: kist içinde katı alanlar, kalın ve düzensiz bölmeler, karın içinde serbest sıvı, kist duvarında artmış kan akımı.
Gerektiğinde MR ve tümör belirteçleri (CA-125 gibi) istenebilir. Ancak bu belirteçlerin endometriozis, myom ve hatta adet döneminde de yükselebileceği unutulmamalıdır; tek başına yorumlanmaz.
Hangi Kist Ameliyat İster?
Takip yeterli olan durumlar:
- Basit görünümlü, ince duvarlı, küçük fonksiyonel kistler
- Belirti oluşturmayan ve kontrolde küçülen kistler
Ameliyat gerektiren durumlar:
- Dermoid kistler: Kendiliğinden geçmediği ve sap dönmesi riski taşıdığı için genellikle çıkarılır. Çok küçük ve belirtisiz olanlarda takip tercih edilebilir.
- Belirli bir boyutun üzerindeki kistler
- Takipte küçülmeyen ya da büyüyen kistler
- Ultrasonda şüpheli özellikler taşıyan kistler
- Şiddetli ağrıya neden olan kistler
- Sap dönmesi ya da rüptür (acil ameliyat)
- Menopoz sonrası dönemde ortaya çıkan kistler (daha dikkatli değerlendirilir)
Ameliyat Nasıl Yapılır?
Tercih edilen yöntem laparoskopik (kapalı) cerrahidir. Karına açılan birkaç milimetrelik deliklerden girilerek kist çıkarılır. Avantajları küçük iz, az ağrı, kısa hastanede kalış ve hızlı iyileşmedir.
Genç kadınlarda temel hedef kistektomidir: yalnızca kist çıkarılır, sağlıklı yumurtalık dokusu korunur. Yumurtalığın tamamen alınması ancak zorunlu hallerde tercih edilir; çünkü bu işlem yumurtalık rezervini kalıcı olarak azaltır.
Dermoid kist ameliyatında kistin içeriğinin karın içine dökülmemesine özen gösterilir; bu nedenle kist özel bir torba içinde çıkarılır.
Sık Sorulan Sorular
Kist ameliyatı sonrası gebe kalabilir miyim?
Evet. Yumurtalık dokusu korunarak yapılan ameliyatlarda doğurganlık genellikle korunur. Tek yumurtalık kalsa bile gebelik mümkündür.
Doğum kontrol hapı kist tedavisi midir?
Mevcut kisti küçültmez. Ancak yeni fonksiyonel kist oluşumunu azaltabilir; tekrarlayan kistlerde bu amaçla önerilebilir.
Kist patlarsa ne olur?
Küçük fonksiyonel kistlerin patlaması genellikle birkaç gün süren ağrıyla atlatılır, müdahale gerektirmez. Belirgin kanama olursa acil değerlendirme gerekir.
Dermoid kist iki yumurtalıkta birden olur mu?
Olguların bir bölümünde iki taraflı görülebilir. Bu nedenle ameliyat sırasında diğer yumurtalık da değerlendirilir.
Özet
Yumurtalık kistlerinin çoğu zararsızdır ve kendiliğinden kaybolur. Dermoid kist ise kendiliğinden geçmeyen, sap dönmesi riski taşıyan farklı bir gruptur ve çoğunlukla cerrahi gerektirir. Kararın temeli ultrasondaki görünüm, boyut, hastanın yaşı ve şikayetlerdir. Ani ve şiddetli karın ağrısı durumunda beklemeden başvurun.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kistinizin değerlendirilmesi için hekiminize danışınız.
