İdrar kaçırma (üriner inkontinans), istem dışı idrar kaybıdır. Kadınlarda oldukça yaygın görülür, ancak utanç duygusu nedeniyle çoğu kadın yıllarca hekime başvurmaz. Oysa bu durum yaşlılığın kaçınılmaz bir parçası değildir ve büyük çoğunluğu tedavi edilebilir.
Sessizce yaşanan bu sorun, sosyal yaşamdan uzaklaşmaya, spor yapmayı bırakmaya, cinsel yaşamın olumsuz etkilenmesine ve depresyona yol açabilir. Doğru tanı ile pek çok kadın belirgin rahatlama sağlar.
İdrar Kaçırma Tipleri
Stres Tipi İnkontinans
En sık görülen tiptir. Karın içi basıncın arttığı anlarda idrar kaçırılır: öksürme, hapşırma, gülme, ağır kaldırma, koşma, zıplama.
Nedeni, idrar torbasını ve idrar kanalını destekleyen pelvik taban kaslarının ve bağların zayıflamasıdır. Aniden gelen sıkışma hissi genellikle yoktur.
Sıkışma Tipi İnkontinans (Aşırı Aktif Mesane)
Ani ve engellenemeyen idrar hissi ile birlikte, tuvalete yetişemeden kaçırma olur. Sık idrara çıkma ve gece birden fazla kez uyanma eşlik eder.
Nedeni mesane kasının uygunsuz zamanlarda kasılmasıdır. Su sesi duymak, anahtarı kapıya sokmak ya da eve yaklaşmak gibi tetikleyiciler tipiktir.
Karma Tip
Her iki tipin bir arada bulunmasıdır. Kadınlarda oldukça sık görülür; tedavi baskın olan tipe göre planlanır.
Taşma Tipi
Mesane tam boşalamadığı için sürekli damlama şeklinde kaçırma olur. Daha az sıklıkla görülür ve ayrı bir değerlendirme gerektirir.
Risk Faktörleri
- Doğum: Özellikle çok sayıda vajinal doğum ve iri bebek doğurmak pelvik tabanı zorlar.
- Menopoz: Östrojen azalması dokuların desteğini zayıflatır.
- Fazla kilo: Karın içi basıncı sürekli artırır. En etkili değiştirilebilir faktördür.
- Kronik öksürük: Sigara içenlerde ve akciğer hastalarında.
- Kronik kabızlık ve ıkınma
- Ağır kaldırmayı gerektiren işler
- Geçirilmiş pelvik ameliyatlar
- Yaş, şeker hastalığı, bazı nörolojik hastalıklar
- Aşırı kafein ve gazlı içecek tüketimi (özellikle sıkışma tipinde)
Değerlendirme Nasıl Yapılır?
- Ayrıntılı öykü: Hangi durumlarda kaçırdığınız, sıklık ve miktar. Bu bilgi tipi belirlemede en değerli veridir.
- İşeme günlüğü: 2-3 gün boyunca alınan sıvı, idrara çıkma saatleri ve kaçırma anlarının kaydedilmesi. Basit ama son derece bilgilendiricidir.
- Jinekolojik muayene: Pelvik taban kaslarının gücü ve organ sarkması değerlendirilir.
- İdrar tahlili: Enfeksiyonun dışlanması için. Enfeksiyon tek başına geçici kaçırmaya yol açabilir.
- Ultrason: İşeme sonrası mesanede kalan idrar miktarının ölçülmesi.
- Ürodinami: Cerrahi planlanan ya da tanının netleşmediği olgularda mesane fonksiyonlarının ayrıntılı ölçümü.
Tedavi Seçenekleri
1. Yaşam Tarzı Düzenlemeleri
- Kilo vermek: Fazla kilolu kadınlarda mütevazı bir kilo kaybı bile şikayetlerde belirgin azalma sağlar.
- Kafein, gazlı ve asitli içecekleri azaltmak
- Sıvı alımını kısıtlamak değil, gün içine dengeli yaymak; akşam saatlerinde azaltmak
- Kabızlığı tedavi etmek
- Sigarayı bırakmak
- Ağır kaldırmaktan kaçınmak
2. Pelvik Taban Egzersizleri (Kegel)
Özellikle stres tipinde ilk basamak tedavidir ve doğru uygulandığında oldukça etkilidir.
Doğru kası bulmak: İdrarı tutuyormuş gibi kasılan kaslardır. Ancak egzersizi idrar yaparken yapmayın; bu mesane fonksiyonuna zarar verebilir. Karın, kalça ve bacak kaslarını kasmadan sadece pelvik tabanı çalıştırmak esastır.
Uygulama: Kasları 5 saniye kasın, 5 saniye gevşetin. 10 tekrardan oluşan seti günde üç kez yapın. Zamanla kasılma süresini 10 saniyeye çıkarın.
Sonuç almak için en az 3 ay düzenli uygulama gerekir. En sık yapılan hata birkaç hafta sonra bırakmaktır. Doğru kası bulmakta zorlanıyorsanız pelvik taban fizyoterapisi desteği alın; biofeedback ve elektrik uyarımı gibi yöntemler öğrenmeyi kolaylaştırır.
3. Mesane Eğitimi
Sıkışma tipinde uygulanır. Tuvalete gitme aralıkları planlı biçimde kademeli olarak uzatılır. Sıkışma hissi geldiğinde hemen koşmak yerine, durup pelvik tabanı kasarak hissin geçmesini beklemek öğretilir.
4. İlaç Tedavisi
Sıkışma tipinde mesane kasını gevşeten ilaçlar kullanılır. Menopoz sonrası kadınlarda bölgesel östrojen tedavisi dokuları destekleyerek fayda sağlayabilir. Stres tipinde ilaç tedavisinin yeri sınırlıdır.
5. Cerrahi Tedavi
Stres tipinde, konservatif yöntemlerin yetersiz kaldığı durumlarda uygulanır. En yaygın yöntem askı (sling) ameliyatlarıdır: idrar kanalının altına yerleştirilen ince bir şerit destek sağlar. Kısa süren, genellikle aynı gün ya da ertesi gün taburculuk sağlayan bir işlemdir ve başarı oranları yüksektir.
Sıkışma tipinde dirençli olgularda mesane içi botulinum toksin uygulaması ve sinir uyarım yöntemleri değerlendirilebilir.
Sık Sorulan Sorular
İdrar kaçırma yaşlanmanın normal parçası mı?
Hayır. Yaşla sıklığı artar ancak normal kabul edilmemelidir. Tedavi edilebilir bir durumdur.
Doğumdan sonra kaçırıyorum, geçer mi?
Doğum sonrası ilk aylarda görülen kaçırma çoğu zaman düzelir. Pelvik taban egzersizlerine erken başlamak iyileşmeyi hızlandırır. Üç aydan uzun sürüyorsa değerlendirilmelisiniz.
Ped kullanarak idare etsem olmaz mı?
Ped bir çözüm değil, geçici bir önlemdir. Sorunu ertelemek zamanla şikayetin artmasına ve yaşam kalitesinin daha çok bozulmasına yol açar.
Ameliyat sonrası tekrarlar mı?
Askı ameliyatlarının başarı oranı yüksektir. Kilo alımı, kronik öksürük ve kabızlık gibi zorlayıcı faktörler devam ederse şikayetler yıllar içinde tekrarlayabilir.
Özet
İdrar kaçırma yaygın ancak tedavi edilebilir bir sorundur. Tedavi, kaçırmanın tipine göre planlanır. Kilo kontrolü ve düzenli pelvik taban egzersizleri pek çok kadında belirgin iyileşme sağlar; yetersiz kaldığında etkili cerrahi seçenekler mevcuttur. Bu şikayeti hekiminize anlatmaktan çekinmeyin.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tedavi planınız için hekiminize danışınız.
